كميت و توزيع ابنيهء دورهء صفوى اين امر نيز ارتباطى مستقيم با زمينه سياسى معمارى دوره صفوى دارد . مىتوان تعميم‌هايى را درباره كميت ، توزيع ، نوع و زمانبندى آنها صورتبندى كرد . كميت ابنيه شايد عاملى عمده و حساس باشد چون ساير تعميم‌ها وابسته بدانست . مطمئن‌ترين فهرست معمارى ايران يعنى فهرست ناقص نامهاى جغرافيايى مشكاتى ، آثار زيادى را در مقايسه با ساير ادوار تاريخ ايران به دوره صفوى نسبت داده است . گزارشهاى منتشره درباره ابنيه اصفهان و يزد ، نقصان و شمول آن‌را بر عمارات صفوى به ثبوت مىرساند . بعيد نيست كه تعداد 111 بناى صفوى كه وى گزارش كرده نيمى از كل آثار واقعى اين دوره باشد « 1 » . اين توليد كلان احتمالا بعضى از مشاهدات آزمونى را توجيه و تفسير مىكند . خود كميت به تنهايى مىتواند گمراه‌كننده و فريبنده باشد . بعضى از آثارى كه وارد « فهرست آثار » دوره صفوى شده شامل تابوتها ، سنگ قبرها ، چوبكاريها و يا حتى مخططهاى ابنيه با تاريخ نامعلوم و ارزش زيبائى نامطلوب است . و يا اينكه چيزى جز مرمتهاى كم‌اهميت نيستند . بديهى است كه براى اين دوره از تاريخ اسلامى ايران ( نه براى هر دوره ديگر ) مجموعه ويژه‌اى از ابنيه و برآمدگيها و غير آن موجود است . مقايسه اينها با آثار معمارى پيشين راهگشاست . تقريبا عماراتى كه از تاريخ ميانه ايران بجامانده داراى كيفيت برتر و عالى هستند . آثار بىاعتبار روبيده‌شده و از بين رفته‌اند . امّا مقدار قابل‌ملاحظه‌اى از اينها از دوره صفوى باقى مانده است . تعميم‌هاى موجود نمىتواند تعداد وسيعى از ابنيه را در شمول خود داشته باشد و ستايش معمارى دوره صفوى فقط بايد منحصر به عماراتى باشد كه تحت حمايت و هوادارى دربار و شاه پديد آمده‌اند . تحولات و دگرگونىهاى سبكى هم مىتواند اندك باشد و شايد هم رابطه مستقيم با كار عمده هنرمندان مخصوصا خوشنويسان داشته باشد . در جايى كه در سالشمارى معمارى جاهاى سفيد به چشم ميآيد ( در فاصله بين سالهاى 1520 م . و 1590 م . ) در نتيجه عدم توليد بوده و نبايد با از بين رفتن ابنيه اشتباه گردد . نواحى توليد فعال و كم‌تحرك ، مثل رواج و رونق انواع گوناگونى از ابنيه ، ظاهر شدند . درباره نظم وسيع گزارشهاى مستند ابنيه موجود ، اطلاعات مكفى در دست است . بر پژوهشگران ايران و نيز پژوهشگران محلى ترك است كه اطلاعات آرشيوى عثمانى را درباره معمارى و كاشيكارى بيرون كشيده و بررسى و تحليل كنند . كميت آثار و ابنيه باقيمانده مىرساند

--> ( 1 ) - دكتر گ . د . پيكت يك فهرست غيرمنتشره در اختيار نگارنده قرار داد كه تعداد آنها را 158 فقره قلمداد كرده است .